Wielki Post

Wielki Post na Górnej Orawie trwał 40 dni i rozpoczynał się Środą Popielcową, podczas której obowiązywał ścisły post. Potrawy spożywano bez tłuszczu, a gospodynie dokładnie wypalały naczynia, by nie pozostał na nich jego ślad. Wszystkie niedziele wielkopostne miały swoje nazwy i znaczenie.

Szczególnym zwyczajem Śmierznej Niedzieli było noszenie śmiertecki – szmacianej lalki symbolizującej śmierć i zimę. Dziewczęta, ubrane na biało, chodziły z nią po domach, śpiewając pieśni i zbierając dary. Na zakończenie kukłę topiono w potoku lub rozbierano, co oznaczało symboliczne pożegnanie zimy. Zwyczaj ten znany był również po słowackiej stronie Orawy.

Niedziela Palmowa, zwana Kwietną, rozpoczynała Wielki Tydzień. W kościołach święcono palmy – na Orawie zwane kyćkami – wykonane z gałązek wierzby. Przechowywano je w domach i wykorzystywano w praktykach ochronnych i gospodarskich, m.in. podczas siewu czy burz.

W Wielki Czwartek (Zielony) podejmowano zabiegi mające zapewnić urodzaj, m.in. owijano drzewa owocowe sznurem lub wysiewano kapustę przed zawiązaniem dzwonów. Od tego dnia, aż do Wielkiej Soboty, zamiast dzwonów używano klekotek i terkotek, którymi odpędzano złe moce.

Wielki Piątek był dniem szczególnie magicznym i oczyszczającym. Przed wschodem słońca myto się w potoku, wierząc w uzdrawiającą moc wody. Kąpano również zwierzęta. Znany był zwyczaj wyrobu tzw. wielkopiątkowego masła oraz obcinania włosów ludziom i grzyw koniom, aby rosły zdrowe i gęste.

W Białą Sobotę święcono w kościele pokarmy. Charakterystycznym zwyczajem było palenie Judasza – słomianej kukły, którą palono na ognisku. Ogień ten uważano za święty, a węgielki zabierano do domów jako ochronę.

Wielka Niedziela miała wyłącznie religijny charakter. Po powrocie z kościoła gospodarz kropił bydło wodą święconą, a dzień spędzano bez pracy i odwiedzin. W pola wtykano krzyżyki wykonane z poświęconych palm.

W Poniedziałek Wielkanocny, zwany na Orawie śmigurztem, chłopcy oblewali dziewczęta wodą, co miało zapewnić zdrowie i urodę. Po oblewaniu następował poczęstunek i od tego dnia ponownie rozpoczynały się wzajemne odwiedziny.