Stawianie Moji

Stawianie Moji to jeden z najpiękniejszych i najbardziej wzruszających zwyczajów dorocznych Górnej Orawy, powszechny w całym regionie, a poza nim mało znany. Tradycja ta występuje także w innych częściach Karpat oraz na całej Słowacji. Jej korzenie sięgają czasów antycznych, kiedy zielone drzewka stawiano jako symbole ochrony, życia i płodności.

Moje stawia się w nocy z 30 kwietnia na 1 maja (noc św. Filipa i Jakuba). Zwyczaj ten związany jest z obrzędowością wiosenną i magiczną symboliką zielonego drzewka, które oznacza życie, miłość i odradzającą się naturę. Na Orawie Moj składa się z długiej, okorowanej żerdzi, na której wierzchołku pozostawia się zieloną sosnę lub jodłę – drzewo wiecznie zielone, symbol ukrytej energii życiowej. Wierzchołek zdobi się kolorowymi bibułkami.

Postawienie Moja było i jest wyrazem sympatii, zainteresowania lub miłości wobec dziewczyny. Często stanowiło ono moment ujawnienia uczuć kawalera. W ludowej symbolice „kradzież” drzewa z lasu – przestrzeni obcej i niebezpiecznej – była próbą odwagi oraz sposobem przeniesienia magicznej mocy natury do życia społecznego i uczuciowego.

Podczas stawiania Moji śpiewano tradycyjne pieśni, zarówno w polskich, jak i słowackich miejscowościach Orawy. Dziewczyna, której postawiono Moja, zobowiązana była do przygotowania poczęstunku podczas tzw. Ogrywania Moja, odbywającego się w drugi dzień Zielonych Świątek. Wówczas drzewko ścinano i palono na ognisku, wokół którego trwała całonocna zabawa.

Moja można było postawić również w formie żartu lub dezaprobaty – zamiast zielonego wierzchołka umieszczano suche gałęzie lub stare przedmioty. Współcześnie zwyczaj ten najżywiej kultywowany jest w Lipnicy Wielkiej, gdzie do dziś stawia się Moje przed domami dziewcząt, natomiast w wielu słowackich miejscowościach mają one raczej charakter symboliczny i zbiorowy.